Անի Ենգոյան

Համագործակցային նախագիծ ՝  5.2 դասարանի Լեո Սարգսյանի ծնող՝ Նվեր Սարգսյանի հետ

Ճամփորդության վայր՝ Արագածոտնի մարզ, քաղաք Աշտարակ, Ներսես Աշտարակեցու անվան թիվ 1 հիմնական դպրոց

Ճամփորդության օր՝ հոկտեմբերի 21, ժամը 10:00

Պատասխանատու դասավանդողներ՝ Սոնա Սարգսյան, Անի Ենգոյան

Մեկնում՝ 10:00 Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու բակ

Վերադարձ՝ նույն օրը, 16:30 – 17:00

Մասնակիցներ— Արևմտյան դպրոցի 5.2- դաս. սովորողներ

Երթուղի՝ Երևան — Աշտարակ – Երևան 

Հեռավորությունը՝ 21,5կմ, 25 րոպե

Եղանակի տեսություն՝ mes.am-ի

Ժամը 11:00 Հանդիպում Աշտարակի Ներսես Աշտարակեցու անվան թիվ 1 հիմնական դպրոց

Տևողություն․ 1 ժամ 45 րոպե, առավելագույնը՝ 2 ժամ

Ձևաչափ․ Ինտերակտիվ կրթական հանդիպում, խաղեր և խմբային աշխատանք

1. Նպատակ

Սովորողների տարիքին համապատասխան ձևով ծանոթացնել COP17-ին, կենսաբազմազանության գաղափարին և Հայաստանի բնության պահպանության կարևորությանը՝ խրախուսելով իրենց դպրոցում, տանը և համայնքում իրագործելի բնապահպանական քայլեր։  Հանդիպմանը ներգրավել նաև ծնողներին՝ խրախուսելով երեխաների և ծնողների համատեղ մասնակցությունն ու բնապահպանական սովորությունների շարունակությունը ընտանիքում։

2. Ինչ է COP17-Ը

COP17-ը ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի 17-րդ հանդիպումն է։ Այն անցկացվելու է Երևանում 2026 թ. հոկտեմբերի 19–30-ը։ Տարբեր երկրների ներկայացուցիչները քննարկելու են, թե ինչպես պահպանել կենդանիները, բույսերը և նրանց բնական միջավայրը։

3. Ուսուցման Թեմաներ

• Ի՞նչ է կենսաբազմազանությունը․ բույսերի, կենդանիների, սնկերի և նրանց բնակավայրերի բազմազանությունը։
• Հայաստանի բնությունը․ անտառներ, լեռներ, գետեր, Սևանա լիճ, Արագածոտնի շրջակա բնաշխարհ։
• Բնության փոխկապակցվածությունը․ ինչու են մեղուները, ծաղիկները, ծառերը և թռչունները կարևոր միմյանց համար։
• Ի՞նչն է վնասում բնությանը․ աղբ, պլաստիկ, ջրի անխնա օգտագործում, բնակավայրերի վնասում։

Ի՞նչ կարող է անել 5-րդ դասարանցին․ աղբը ճիշտ տեղում գցել, խնայել ջուրը, չվնասել բույսերն ու կենդանիներին, հոգ տանել դպրոցի բակի մասին։

4. Ակնկալվող ուսումնատռության արդյունքներ

• Աշակերտները կարողանում են իրենց բառերով բացատրել, թե ինչ է COP17-ը և ինչու է այն անցկացվում Հայաստանում։
• Բերում են Հայաստանի կենսաբազմազանության առնվազն երեք օրինակ։
• Նշում են բնությանը վնասող առնվազն երկու գործողություն և դրանց հնարավոր լուծումները։
• Յուրաքանչյուր խումբ առաջարկում է առնվազն երկու իրագործելի բնապահպանական քայլ։
•  
• Ծնողների ներգրավման արդյունքում ամրապնդվում է դպրոց–ընտանիք համագործակցությունը․ երեխաներն ու ծնողները համատեղ ընտրում են առնվազն մեկ բնապահպանական գործողություն, որը կարող են իրականացնել տանը կամ համայնքում։
•  
• Դասարանը ձևավորում է մեկ ընդհանուր «Կանաչ խոստում» պաստառ՝ հետագա կիրառման համար։ Պաստառի մշակմանը մասնակցում են նաև ծնողները՝ առաջարկելով ընտանիքում կիրառելի քայլեր։

Տեղեկատվական աղբյուրներ

COP17-ի պաշտոնական կայք՝ https://cop17yerevan.am/en/about-cop17
ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիա՝ https://www.cbd.int/meetings/COP-17

Իրականցնում ենք նաև ետևյալ նախագիծը ՝ Ճանաչենք այցելելով

Նպատակը և խնդիրները՝

• Ճանաչողական
• Ճանաչել պատմամշակութային վայրերը
• Տեսնել-վայելել աշունը Աշտարակ քաղաքում
• Ձևավորել և զարգացնել ճամփորդությանը նախապատրաստվելու կարողություններ
• Ձևավորել և զարգացնել տեսածի մասին պատմելու, տեսածը ներկայացնելու (ճանապարհը նկարագրելու, ճամփորդության մասին սեփական վերաբերմունքն արտահայտելու) կարողություններ
• Ձևավորել և զարգացնել շրջակա միջավայրը դիտելու, ուսումնասիրելու, գեղեցիկը նկատելու մշակույթ
• Ձևավորել և զարգացնել քայլարշավի,  արգելքներ հաղթահարելու հմտություններ
• Ձևավորել ընկերային պատասխանատվություն․ իրար օգնելու, միասին քայելու կարողություններ
• Միջավայրի խնամք

Նախապատրաստական աշխատանքներ՝

Սովորողները համացանցից և գրքերից տեղեկատվություն կհավաքեն Արագածոտն մարզի մասին, կծանոթանան Աշտարակ քաղաքի եկեղեցիներին։ Հայրենագիտության ժամերին աշխատել ենք հետևյալ ՝  նախագծով։

Ընթացքը՝ Ծրագիրն իրականցվում է Դանիել Հակոբյանի հետ։ Քանի որ Դանիելը արմատներով Արագածոտն մարզի, Աշտարակ քաղաքից է միասին որոշեցինք իրականցնել քայլարշավ, վերջում էլ բերքահավաք՝ խնձորանոցում։ Քայլարշավը սկսելու ենք Սուրբ Մարիանե եկեղեցուց, այնուհետև շարունակելու ենք Կարմրավոր, Ծիրանավոր, Սպիտակավոր, Սուրբ Սարգիս եկեղեցիներ։

Քայլարշավի ընթացքում կիրականացնենք նաև միջավայրի խնամքի աշխատանքներ։ Միջավայրի խնամքն ու պահպանումը յուրաքանչյուրիս մշտական-շարունակական աշխատանքն է։

Հայրենագիտական կանգառներ

Սուրբ Մարիանե եկեղեցի 

Կարմրավոր եկեղեցի 

Սպիտակավոր եկեղեցի

Ծիրանավոր եկեղեցի 

Սուրբ Սարգիս եկեղեցի

Արդյունքում՝ օրվա մասին պատմող տեսանյութեր, ռադիոնյութեր, նկարաշարեր, տեքստային պատումներ սովորողների բլոգերում:

Ավտոմեքենա՝ Mercedes Sprinter 60 LD 077 20 նստատեղ

Վարորդ` Հովհաննես Քիշմիրյան, հեռ․՝ 077 577 683

Մասնակիցներ ՝

Լիլի Խալաթյան

Անահիտ Սարգսյան

Անահիտ Ռափյան

Կարո Հակոբյան

Նարի Սուքիասյան

Վահե Տեր-Մկրտչյան

Արեգ Հակոբյան

Մերի Միքայելյան

Լիա Ստեփանյան

Լեո Սարգսյան

Ազատ Օհանջանյան

Լիա Բալասանյան

Նարեկ Խաչատրյան

Եվա Սարգսյան

Դավիթ Աղոյան

Լեո Շեկոյան

Ինչպե՞ս միանալ հեռավար դասին Microsoft Teams հարթակում

Սիրելի՛ սովորող, հեռավար դասին միանալու համար հետևի՛ր ստորև ներկայացված քայլերին։

Քայլ 1․ Բացիր դասի հղումը

Սեղմի՛ր ստորև նշված հղմանը՝

4․1 դասարան- Միանալ հեռավար դասին

4․2 դասարան- Միանալ հեռավար դասին

4․3 դասարան- Միանալ հեռավար դասին

Միանալ հեռավար դասին

Հղումը բացել դասից 5–10 րոպե առաջ։

Քայլ 2․ Ընտրիր միանալու տարբերակը

Հղումը բացելուց հետո կարող են հայտնվել հետևյալ տարբերակները․

• Continue on this browser — շարունակել բրաուզերում՝ առանց ծրագիր տեղադրելու։
• Join on the Teams app կամ Open Microsoft Teams — միանալ Teams հավելվածով։

Եթե համակարգչով ես միանում, կարող ես ընտրել բրաուզերով շարունակելու տարբերակը։ Հեռախոսով միանալու դեպքում անհրաժեշտության դեպքում տեղադրի՛ր Microsoft Teams հավելվածը։

Քայլ 3․ Մուտքագրիր անունդ և ազգանունդ

Եթե հարթակը պահանջում է մուտքագրել անունը, գրի՛ր քո իրական անունն ու ազգանունը, որպեսզի ուսուցիչը կարողանա ճանաչել քեզ։

Եթե պահանջվում է մուտք գործել հաշիվ կամ հաստատել էլեկտրոնային փոստը, հետևի՛ր էկրանին ցուցադրվող հրահանգներին։

Քայլ 4․ Ստուգիր խոսափողն ու տեսախցիկը

Մինչև դասին միանալը՝

• Ստուգի՛ր խոսափողը։
• Անհրաժեշտության դեպքում միացրո՛ւ տեսախցիկը։
• Համոզվի՛ր, որ ձայնը միացված է։
• Ստուգի՛ր ինտերնետ կապը։

Եթե բրաուզերը թույլտվություն է խնդրում օգտագործելու խոսափողն ու տեսախցիկը, սեղմի՛ր Allow (Թույլատրել)։

Читать далее «ՈՒղեցույց» →

1. Ինչո՞ւ նախամարդն ընտրեց հենց Հայկական լեռնաշխարհը

Շատ-շատ տարիներ առաջ, երբ դեռ չկային քաղաքներ, տնակներ ու մեքենաներ, մարդիկ ապրում էին բնության մեջ։ Հայկական լեռնաշխարհը նախնադարյան մարդու համար իսկական հրաշք էր։ Այստեղ կային շատ սառնորակ աղբյուրներ, գետեր, շատ օգտակար բույսեր, պտղատու ծառեր և բազմաթիվ կենդանիներ։ Բացի այդ, մեր լեռներում կար կայծքար և վանակատ (օբսիդիան), որոնք շատ ամուր քարեր էին։ Նախամարդիկ դրանցից պատրաստում էին իրենց առաջին գործիքները, դանակներն ու որսորդական նիզակները։ Այսպիսով՝ մեր բնությունը տալիս էր այն ամենը, ինչ անհրաժեշտ էր ապրելու համար։

2. Որտե՞ղ և ինչպե՞ս էր ապրում նախամարդը

Սկզբում նախամարդիկ տներ կառուցել չգիտեին։ Ձմռան ցրտից, քամուց և վտանգավոր գիշատիչ կենդանիներից պաշտպանվելու համար նրանք ապրում էին բնական քարանձավներում (օրինակ՝ Արենիի քարանձավում կամ Ազոխի քարանձավում)։ Քարանձավի մուտքի մոտ նրանք կրակ էին վառում։ Կրակը նրանց տաքացնում էր, լուսավորում քարանձավը, վախեցնում վայրի կենդանիներին և օգնում, որ միսն ավելի համեղ ու հեշտ մարսվող պատրաստեն։

3. Ինչո՞վ էր զբաղված նախամարդը

Նախամարդկանց հիմնական գործը սնունդ հայթայթելն էր։ Կանայք և երեխաները զբաղվում էին հավաքչությամբ՝ անտառներից ու դաշտերից հավաքում էին ուտելի արմատներ, հատապտուղներ, մրգեր ու ընկույզներ։ Տղամարդիկ զբաղվում էին որսորդությամբ և ձկնորսությամբ։ Նրանք միասին որսում էին վայրի այծեր, եղջերուներ, իսկ ավելի ուշ սովորեցին նաև ընտելացնել կենդանիներին ու զբաղվել հողագործությամբ։ Այս ամենը մենք իմանում ենք քարանձավներում նախնադարյան մարդկանց կողմից արված նկարներից՝ ժայռապատկերներից։

Ինչպե՞ս առաջացան ցեղերը, ազգերը և պետությունները

Սկզբում մարդիկ ապրում էին փոքր խմբերով՝ մարդկային հոտերով։ Ժամանակի ընթացքում, երբ ընտանիքները մեծացան, մոտ ազգականները միավորվեցին և ձևավորեցին տոհմեր։ Մի քանի տոհմեր, որոնք ապրում էին կողք կողքի և խոսում էին նույն լեզվով, միավորվեցին և դարձան ցեղ։ Ցեղերն ունեին իրենց առաջնորդ ղեկավարները։
Երբ ցեղերը սկսեցին ավելի շատ շփվել, առևտուր անել և միասին պաշտպանվել թշնամիներից, միասին մեծ խումբ դարձան։ Իսկ որպեսզի այդ մեծ ազգերի մեջ լիներ կարգուկանոն, օրենքներ և պաշտպանություն, ստեղծվեցին պետությունները (օրինակ՝ Վանի թագավորությունը կամ Մեծ Հայքը)։

1. Ո՞րն էր Կոմիտասի իսկական անունը

• Սողոմոն Սողոմոնյան
• Գևորգ Սողոմոնյան
• Մակար Եկմալյան

2. Որտե՞ղ է ծնվել Կոմիտասը։
○ Երևանում
○ Կուտինայում
○ Փարիզում

3. Ո՞րն էր Կոմիտասի հայրիկի մասնագիտությունը։
○ Բժիշկ
○ Ուսուցիչ
○ Կոշկակար

4. Ի՞նչ էր սիրում անել Կոմիտասը։
○ Երգել
○ Նկարել
○ Լողալ

5. Ո՞ւր տարան Կոմիտասին սովորելու։
○ Էջմիածին
○ Փարիզ
○ Լոնդոն

6. Ինչո՞ւ Կոմիտասին ընտրեցին որբ երեխաներից։
○ Նա շատ լավ էր երգում
○ Նա շատ արագ էր վազում
○ Նա լավ էր նկարում

7. Կոմիտասը սկզբում ի՞նչ լեզվով էր խոսում։
○ Ֆրանսերեն
○ Թուրքերեն
○ Ռուսերեն

8. Ի՞նչ ասաց Կոմիտասը, երբ նրան խնդրեցին խոսել հայերեն։
○ «Չեմ ուզում խոսել»
○ «Ես հայերեն չեմ խոսում, եթե ուզում եք՝ կերգեմ»
○ «Ես հետո կխոսեմ»

9. Ի՞նչ էր հավաքում և գրի առնում Կոմիտասը Հայաստանի տարբեր վայրերում։
○ Հեքիաթներ
○ Ժողովրդական երգեր ու մեղեդիներ
○ Նկարներ

10. Ո՞ր երաժշտական գործիքի էր լավ տիրապետում Կոմիտասը։
○ Սրինգի
○ Ջութակի
○ Շեփորի

Ազգանուն հայերեն բառը բացատրվում է որպես ազգի անուն : Բայց ազգանվան ծագման հենց սկզբում ազգային անուններ չեն եղել , քանի որ մարդիկ ապրում էին փոքր խմբերով ,  միմյանցից առանձին , բայց բոլորն իրար լավ ճանաչում էին : Իսկ եթե ստացվում էր այնպես , որ նույն բնակավայրում ապրում էին մի քանի Արամ , կամ Անահիտ , ապա նրանց միմյանցից տարբերվում էին տարբեր կերպ , օրինակ ԳԱՌՆԻԿԻ ԹՈՌ ԱՐԱՄ, կամ գտնում էին նրանց բնութագրող հատկանիշներ ,օրինակ ԿԱՂ ՀՄԱՅԱԿ կամ ՀԱՄԵՍՏ ԱՆԱՀԻՏ:

 Քաղաքների առաջացման հետ մեկտեղ , երբ արհեստավորությունն առանձնացավ հողագործությունից , զարգացավ նաև առևտուրը և մարդիկ ստիպված էին տեղաշարժվել մի տեղանքից մյուսը : Հենց այդ ժամանակ էլ անհրաժեշտություն առաջացավ ազգանունների ստեղծման , քանի որ մարդկանց արդեն հնարավոր չէր ճանաչել ըստ նրանց բնութագրող հատկանիշների կամ այսպես կոչված ածական անունների:

 Այդ ժամանակ հիմնականում , անունների հետ մեկտեղ օգտագործվում էր այն տեղանքի անունը , որտեղ ծնվել էր տվյալ մարդը , օրինակ ԱՆԱՆԻԱ ՇԻՐԱԿԱՑԻ,ԳՐԻԳՈՐ ՏԱԹԵՎԱՑԻ և այլն: Անանիա, ով ծնվել է Շիրակում, կամ Գրիգոր, ով ծնվել է Տաթևում։ 

Կամ  մարդու անվան հետ միասին օգտագործվում էր նրա գործունեությունը կամ մասնագիտությունը, օրինակ՝ ՄԿՐՏԻՉ ՆԱՂԱՇ-  նկարիչ, զարդանկարիչ, ԳՐԻԳՈՐ ՄԱԳԻՍՏՐՈՍ վարդապետ, հոգևորական ։

Ժամանակի ընթացքում,արդեն հին և միջին դարերում,ազնվական ընտանքներն անպայման ազգանուններ ունեին-Արծրունի , Ամատունի , Մամիկոնյաններ , Ռշտունի : Հետագայում , արդեն ազգանուններին ավելացվում էին նաև տոհմանունները , անուն ազգանուններին ավելացվում էին«ազգ»,«տոհմ»,«տուն» բառերը : Օրինակ Արծրունյաց տուն,Մամիկոնյաց տոհմ, Ռշտունյաց տոհմ և այլն:

 Անցան ժամանակներ , կյանքն  էլ սկսեց փոխվել, նոր օրենքներ ըդունվեցին և արդեն ոչ իշխանական մարդիկ, քաղաքացիները ևս ազգանունների կարիք ունեին : Ստացվում էր այնպես, որ մի ազգից  մի քանի մարդ,կամ էլ սերնդե-սերունդ այնքան էին հմտանում այս կամ այն արհեստի մեջ , որ նրանց արդեն սկսում էին ազգանվանել այդ արհեստի կոչմամբ :
Օրինակ՝ Ոսկերչյան, Հացթուխյան, Քարտաշյան, Դարբինյան։

 Ազգանուններ էին տրվում նաև մարդու արտաքին հատկանիշների հիման վրա,
օրինակ՝ Ճաղատյան,Կարճիկյան և այլն:

 Հիմնականում հայկական ազգանուններն առաջանում էին տվյալ  ազգի հեղինակավոր անձի անվանը ավելացնելով -յան,-յանց,-ենց,-ունց,-ոնց,-ունի:

 Առավել տարածված են -յան վերջավորությամբ ազգանունները:
-յան վերջավորությունը -յանց,-ենց ածանցների կրճատ ձևն է.այն նշանակում է այս կամ այն տոհմին տվյալ անձի պատկանեուլթյունը:

• Ունիվերջածանցով ազգանունները հին և միջին դարերում պատկանում էին նախարարական տների ներկայացուցիչներին-Ամատունի,Բագրատունի,Արծրունի և այլն:
• Ենց,-ունց-ովավարտվող ազգանունները լայն տարածում ունեյին Զանգեզուրում/ՍՅունիքումէ գտնվում/ ,օրինակ՝ Ադոնց,Բակունց և այլն:

Ազգանունների առաջացման ստուգաբանությամբ զբաղվում են լինգվիստները-լեզվաբանները :
Եվ շատ հաճախ նրանք գտնում են շատ արժեքավոր և հետաքրքիր պատմական նմուշներ և կարևոր տեղեկությւոններ: Իսկ ազգանունների մասին գիտությունը կոչվում է օնոմաստիկա:

Մարդկանց միշտ հետաքրքրում է իրեց անվան և ազգանվան նշանակությունը : Դրանք շատ բազմազան են լինում : Հաճախ զվարճալի , տարօրինակ , իսկ երբեմն նաև ուղղակի իմաստ չեն ունենում:

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ բնական բարիքներ կային Հայկական լեռնաշխարհում, որոնք գրավեցին նախամարդուն։
2. Ի՞նչ քարերից էին պատրաստում առաջին գործիքները, և ինչո՞ւ հենց այդ քարերից։
3. Որտե՞ղ էին ապրում նախամարդիկ, և ի՞նչ դեր ուներ կրակը նրանց կյանքում։
4. Ինչո՞վ էին զբաղվում կանայք ու երեխաները, և ինչո՞վ՝ տղամարդիկ։
5. Որտե՞ղից մենք գիտենք նախամարդկանց կյանքի և զբաղմունքների մասին։

Լրացրու բաց թողնված բառերը

Լրացրու բաց թողնված բառերը՝ օգտվելով տեքստից.

1. Նախամարդիկ իրենց առաջին գործիքները պատրաստում էին _______________ և _______________ քարերից։
2. Ցրտից և վտանգավոր կենդանիներից պաշտպանվելու համար նրանք ապրում էին բնական _______________-ում։
3. Կանայք և երեխաները զբաղվում էին _______________-ով, իսկ տղամարդիկ՝ _______________-ով և _______________-ով։
4. Մարդկանց կյանքի մասին պատմող քարանձավային նկարները կոչվում են _______________։

Լրացուցիչ ստեղծագործական առաջադրանք

Եթե դու հայտնվեիր նախնադարյան քարանձավում, ի՞նչ նկար կնկարեիր ժայռի վրա, որպեսզի ապագայի մարդիկ իմանային քո մասին։ Նկարագրիր կամ նկարիր այն։

1. Ի՞նչ է Գերդաստանը

Գերդաստանը մեր մեծ ու սիրելի ընտանիքն է։ Դա միայն մայրիկը, հայրիկը, քույրիկն ու եղբայրը չեն։ Գերդաստանի

մեջ մտնում են նաև մեր տատիկներն ու պապիկները, մեր մորաքույրները, հորաքույրները, քեռիներն ու

հորեղբայրները, ինչպես նաև նրանց երեխաները՝ մեր մորաքրոջ կամ քեռու տղաներն ու աղջիկները։ Պատկերացրու՝

գերդաստանը մի մեծ թիմ է, որտեղ բոլորն իրար շատ են սիրում, օգնում են ու իրար կողքի են տոներին, կարևոր իրադարձությունների ժամանակ, ուրախ ու տխուր օրերին։

2.Ի՞նչ է Տոհմածառը

Տոհմածառը նկարված ծառ է, որի ճյուղերի վրա նկարում կամ գրում ենք մեր ընտանիքի անդամների անունները։

Ծառի արմատներում մեր մեծ պապիկներն ու տատիկներն են, ովքեր ապրել են շատ տարիներ առաջ։ Բնի և հաստ ճյուղերի վրա մեր տատիկներն ու պապիկներն են, հետո՝ մեր մայրիկն ու հայրիկը, իսկ ամենավերևի կանաչ ու թարմ տերևները հենց ՄԵՆՔ ԵՆՔ՝ երեխաներս։ Տոհմածառը ցույց է տալիս, թե ովքեր են մեր արմատները։

3.Ինչպե՞ս պատրաստել քո սեփական Տոհմածառը (Քայլ առ քայլ)

Դե ինչ, պատրա՞ստ ես դառնալ քո ընտանիքի պատմաբանը։ Վերցրու թուղթ, մատիտներ և հետևիր այս պարզ

քայլերին․

Քայլ 1 (Հարցրու մեծերին)․ Մոտեցիր մայրիկին, հայրիկին կամ տատիկ-պապիկներին և հարցրու նրանց, իրենց ծնողների ու պապիկների անունները։

Քայլ 2 (Նկարիր ծառը)․ Մեծ թղթի վրա նկարիր հաստ բուն և շատ ճյուղեր ունեցող գեղեցիկ ծառ։

Քայլ 3 (Նկարիր ՔԵԶ ու քո քույրիկ-եղբայրներին)․ Ծառի ամենավերևի ճյուղերին նկարիր քեզ ու քոքույրիկներին կամ եղբայրներին, գրիր ձեր անունները։

Քայլ 4 (Ավելացրու ծնողներին)․ Ձեր ճյուղերից մի փոքր ներքև նկարիր մայրիկիդ ու հայրիկիդ, գրիր նրանց անունները։

Քայլ 5 (Ավելացրու տատիկներին ու պապիկներին)․ Ծառի բնին ավելի մոտ նկարիր մայրիկիդ ծնողներին (մայրական տատիկ ու պապիկ) և հայրիկիդ ծնողներին (հայրական տատիկ ու պապիկ)։

Քայլ 6 (Զարդարիր)․ Գունավորիր ծառի տերևները կանաչով, իսկ բունը՝ շագանակագույնով։ Կարող ես նաևփոքրիկ լուսանկարներ փակցնել անունների կողքին։
Կարող ես նաև որևէ համակարգչային ծրագրով անել։

Հարցաշար-ամփոփում

Կարդա՛ տեքստը և պատասխանի՛ր հետևյալ 5 հարցերին․

1. Ովքե՞ր են մտնում մեր գերդաստանի մեջ։

2. Ի՞նչ է նշանակում հայկական ազգանունների վերջում ավելացող «յան» մասնիկը։

3. Ի՞նչ է տոհմածառը և ում ենք նկարում ծառի ամենավերևի ճյուղերին։

4. Ո՞վ կարող է քեզ օգնել իմանալու քո մեծ պապիկների ու տատիկների անունները։

5. Ի՞նչ նոր բան իմացար քո ընտանիքի կամ ազգանվան մասին այս նյութը կարդալուց հետո։

Ինչպե՞ս ճանաչել հայկական խաչքարը, ի՞նչ են խորհրդանշում հայկական դրոշի կարմիր-կապույտ-ծիրանագույնը, ինչո՞ւ են հայերը նուռ սիրում եւ ո՞վ կարող է կարդալ խազերը։

Ահա, Հայաստանին հատուկ պատկերների մի շարք.

1. Հավերժության նշան

Հայկական հավերժության նշանը հայ մշակույթի ամենաշատ հանդիպող տարրերից է։ Եկեղեցական հնագույն զարդանախշերից մինչեւ մեր օրերը պահպանված այս նշանը հաճախ կարելի է տեսնել ժամանակակից խորհրդանշանների եւ տարբեր ընկերությունների լոգոների վրա։ Այն համարվում է նաեւ արեւի նշան։ Խորհդրանշում է մեր անվերջ խիզաղ ու չհանձնվող ոգին։

2. Այբուբեն

Հայաստանի խորհրդանիշների շարքում ամենաառանձնահատուկն է, հայության ձեւավորման գործում մեծագույն դերակատարում ունեցածը։ Ըստ ավանդության՝ հայոց այբուբենի 36 տառը որպես Աստծո պարգեւ է շնորհվել Մեսրոպ Մաշտոցին։ Հայկական այբուբենը շարունակաբար եւ գրեթե անփոփոխ գործածվում է մ.թ. 5-րդ դարից ի վեր։

3․ Դրոշ

Հայաստանի դրոշը բազմաթիվ փոփոխությունների է ենթարկվել իր գոյության ընթացքում։ Կարծիք կա, որ Հայաստանի Հանրապետության դրոշի հեղինակը մխիթարյան հայր Ղեւոնդ Ալիշանն է, ով դրա նախնական տարբերակը ստեղծել է դեռեւս XIX դարում։ Ներկայիս դրոշն ուղղակիորեն կրկնում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության (1918-1920թթ.) եռագույնը՝ կարմիր-կապույտ-ծիրանագույնը:

Կարմիրը խորհրդանշում է հայկական լեռնաշխարհը, հայ ժողովրդի դարավոր գոյամարտը, քրիստոնյա հավատքը, Հայաստանի ազատությունն ու անկախությունը։ Կապույտը նշանավորում է հայ ժողովրդի՝ խաղաղ երկնքի տակ ապրելու ցանկությունը, իսկ ծիրանագույնը՝ Հայաստանի ժողովրդի ստեղծագործ տեսակը եւ աշխատասեր տեսակը։

Շատ տարիներ առաջ մարդիկ ապրում էին փոքր խմբերով և չունեին ազգանուններ։

Երբ նույն գյուղում ապրում էին նույն անունով մի քանի մարդիկ, նրանց տարբերելու համար ավելացնում էին.

• Բնավորություն կամ արտաքին. Օրինակ՝ Համեստ Անահիտ, Կաղ Հմայակ:
• Ծննդավայր. Օրինակ՝ Անանիա Շիրակացի (ծնվել է Շիրակում):
• Աշխատանք կամ մասնագիտություն. Օրինակ՝ Մկրտիչ Նկարիչ:

Հետագայում առաջացան մեր այսօրվա ազգանունները։ Հայկական ազգանունների վերջում հաճախ ավելանում է -յան մասնիկը (օրինակ՝ Սարգսյան, Գրիգորյան):

Ազգանունները կարող էին առաջանալ նաև արհեստներից.

• 🥐 Հացթուխ ➔ Հացթուխյան
• 🔨 Դարբին ➔ Դարբինյան
• 💍 Ոսկերիչ ➔ Ոսկերչյան

Առաջադրանք 1. Գտիր զույգը (Միացրու նկարն ու ազգանունը)

Կարդա՛ արհեստի անունը և սլաքով միացրո՛ւ համապատասխան ազգանվանը:

Արհեստ / Նկար	Ազգանուն
🔨 Դարբին	Ոսկերչյան
🍞 Հացթուխ	Դարբինյան
💍 Ոսկերիչ	Հացթուխյան

Արտագնա պարապմունք Երևանի պատմության թանգարանում

Ճամփորդության վայր՝ Երևանի Կենտրոն վարչական շրջան,Երևանի պատմության թանգարան

Օր՝  նոյեմբերի 2, մեկնում՝ ժամ՝ 12։40` Յուրի Բաշխյան այգուց

Վերադարձ՝ ժամ 15։00 Յուրի Բաշխյան այգի

Պատասխանատուներ` Անի Ենգոյան, Սոնա Սարգսյան

Երթուղի՝Յուրի Բաշխյան այգի—Իսակովի պողոտա-Հաղթանակի կամուրջ- Արգիշտի փողոց

Հեռավորությունը՝ 8,5 կմ, 19 րոպե 

Մասնակիցներ՝ Արևմտյան դպրոցի 5.3- դաս. սովորողներ

Նախագծի նպատակը՝

• Հայրենագիտության արտագնա պարապմունք 5․3 դասարանի սովորողների հետ։ Երևան քաղաքի թանգարանները, «Ճանաչենք այցելելով» նախագծերով Ճանաչում ենք մեր մայրաքաղաք Երևանը նաև այսկերպ: Նախագծի շրջանակում սովորողների մոտ Երևան քաղաքի մասին գիտելիքների ամրապնդում, նոր հետազոտական աշխատանքներ բլոգներում, ծանոթացում Երևան քաղաքի պատմությանը:Ճամփորդության  ընթացքում մասնակցելու ենք նաև ուսուցողական  3D խաղին։

Նախապատրաստական աշխատանքներ՝

• Հայրենագիտության դասաժամերին աշխատել ենք հետևյալ նախագծերով ՝ Իմ բնակավայրը, Հայաստանի մայրաղաքները։
• Բլոգներում կատարել ենք հետազոտական աշխատանք, հավաքել ենք տեղեկություններ Էրեբունի բերդաքաղաքի մասին, Արգիշտի Առաջին, Երևանի պատմության թանգարանի մասին։

Արդյունք՝ 

• Այցելություն թանգարան, ուսումնական արտագնա պարապմունք
• Ծանոթություն թանգարանի նմուշներին
• Սովորղները իրենց ուսումնասիրած աշխատանքի հիման վրա ձեռք կբերեն առավել արմատական գիտելիքներ Երևանի մասին, այլընտրանքային տեղեկատվությունը և կրթական ծրագրի գործընթացը կօգնի ավելի վառ հիշել ստացած ինֆորմացիան։ 
• Օրվա մասին պատմող տեսանյութեր, ռադիոնյութեր, նկարաշարեր, տեքստային պատումներ սովորողների բլոգերում:

Մեքենա ՝Mercedes Sprinter 79 GH 799

Վարորդ ՝Գագիկ Հակոբյան

Մասնակիցներ՝

• Ոսկանյան Մհեր
• Քերոբյան Առնո
• Անդոնյան Արփի
• Միհրան Մամունց
• Աղայան Հայկ
• Գևորգ Գևորգյան
• Դանիելյան Արթուր
• Թևոսյան Էրիկ
• Խաչատրյան Բեատրիս
• Հարությունյան Սուրեն
• Հովհաննիսյան Արեն
• Հովսեփյան Ռուբեն
• Մեղրունի Զաբել
• Մնացականյան Արեգ
• Էմինյան Նարեկ
• Դայան Շաքէ
• Հովհաննիսյան Տիգրան
• Վերդյան Անուշավան
• Խուդոյան Արինա
• Ղազարյան Լիլիթ
• Քոչարյան Էլեն
• Հարությունյան Լուսե

• Սովորողների բլոգների սպասարկում
• Սովորողների անվտանգ կենսագործունեության և ընդմիջումների կազմակերպում

• Սովորողների հաշվառում
• Մեյլերի սպասարկում
• Ծնողական համայնքի հետ աշխատանք

Ճամփորդություններ՝

• Այցելություն դեպի Կոմիտասի թանգարան