Մինչ Արշակունիների դարաշրջանը, Հայաստանը ղեկավարում էր հզոր Արտաշեսյանների արքայատոհմը։
Նրանց հիմնադիրը՝ Արտաշես Ա Մեծը, միավորեց հայկական տարածքներն ու կառուցեց նոր մայրաքաղաք՝ Արտաշատը։
Արտաշեսյաններից ամենահայտնին Տիգրան Մեծն էր, ով Հայաստանը վերածեց հզոր տերության՝
թագավորություն, որ ձգվում էր Միջերկրականից մինչև Կասպից ծով։
Սակայն հզորությունից հետո եկավ անկումը։
Տիգրանի մահից հետո թագավորությունը թուլացավ։ Հայաստանը թուլացավ, սկսեցին հարձակվել հզոր պետությունները, օրինակ՝
Հռոմը արևմուտքից
Պարթևստանը արևելքից
Հայաստանի անկախությունը թուլացավ, և երբ Արտաշեսյանները կորցրեցին գահը, հայ ժողովուրդը կանգնեց մեծ փոփոխության առջև։
Արշակունիների գահակալությունը (66 թ․ – 428 թ․)
1-ին դարի 66 թ․-ին, երբ Հայաստանը կանգնած էր Պարթևստանի և Հռոմի անընդհատ վատ վերաբերմունքի տակ, որպեսզի կարողանան անկախություն ձեռք բերեն, հայ իշխանները օգնություն խնդրեցին Պարթևների արքայից՝ Տրդատից, ով Արշակունիների տոհմից էր։
Նա դարձավ թագավոր, որպես Տրդատ Ա և հիմնադրեց Արշակունիների արքայատոհմը Հայաստանում։
Տրդատ Ա-ն հռոմեացի Ներոն հռոմեացի կայսեր կողմից պաշտոնապես թագադրվեց, ինչը ցույց էր տալիս, որ Հայաստանը ձգտում էր լավ հարաբերություններ ունենալ և՛ Հռոմի, և՛ Պարթևստանի հետ։ Սա պետք էր, որպեսզի կարողանային երկրում խաղաղություն լիներ։
Քրիստոնեության ընդունումը Արշակունիների ժամանակ
Արշակունիներից ամենահայտնին ու հեղափոխականը Տրդատ Գ Մեծն է։ Նրա օրոք Հայաստանում տեղի ունեցավ մի մեծ իրադարձություն, որը հետագայում մեր ողջ պատմությունը փոխեց ու դարձավ կարևոր փոփոխություններից մեկը՝
301 թ․ Հայաստանը դարձավ աշխարհի առաջին պետությունը, որ ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը դարձավ հոգևոր առաջնորդը, իսկ թագավորը՝ հավատքի պաշտպան։
Նրանք միասին կառուցեցին նոր մայրաքաղաք՝ Վաղարշապատը, որտեղ սկսվեց Էջմիածնի պատմությունը։(Կարդա՛ այս պատմությունը, որպեսզի ավելի մանրամասն տեղեկանաս այս իրադարձության մասին)
Թշնամիներ և դաշնակիցներ
Արշակունիների ժամանակ Հայաստանը գտնվում էր երկու հզոր ուժերի միջև՝
արևելքում՝ Սասանյան Պարսկաստանը/իրենք եկել են պարթևների փոխարեն, նրանց պարտության մատնեցին ու իրենց դարձան ղեկավար/
արևմուտքում՝ Բյուզանդական կայսրությունը
Հայ թագավորները հաճախ ստիպված էին ընտրել՝ որ կողմին ենթարկվել, երբեմն դաշնակցելով Բյուզանդիային, երբեմն՝ Պարսկաստանին, միայն թե պահպանեն Հայաստանի անկախությունը։
Խոսրովի արգելոցը – Աշխարհի հնագույն արգելոցներից
Հիմնադրվել է՝ Թագավոր Խոսրով Կոտակի օրոք (4-րդ դար)- Կոտակ նշանակում է կարճահասակ, նա էլ է հզոր թագավոր եղել, ու զարգացրել երկիրը։
- Արշակունի Խոսրով Կոտակը հրամայել է ծառապատել տարածքները, որպեսզի ծառերի անտառազարդ շերտով պաշտպանեն մայրաքաղաքները՝
հատկապես Վաղարշապատն ու Արտաշատը։ - Այս տարածքը կոչվեց Խոսրովի անտառ
- Աշխարհում քչերից է, որ հիմնադրվել է թագավորական հրամանով և գործում է մինչ այսօր՝ որպես Խոսրովի անտառ պետական արգելոց։
Գտնվում է Արարատի մարզում։
Բնությունը
- Խոսրովի արգելոցում պահպանվում են Հայաստանի բազմաթիվ կենդանիներ ու բույսեր՝
այդ թվում՝ հովազ, գայլ, արջ, արծիվ, և հնագույն բարդի ծառեր։
Արշակունիների անկումը
Ժամանակի ընթացքում Արշակունի թագավորների իշխանությունը թուլացավ։
Հատկապես 4-րդ դարի վերջում Պարսկաստանը սկսեց ուժեղացնել ճնշումը Հայաստանի վրա։
Վերջին արքան՝ Արշակ Գ, չկարողացավ դիմադրել, և
428 թ․, Սասանյան Պարսկաստանը վերացրեց Հայաստանի թագավորությունը։
Հայաստանը դարձավ մարկ՝ պարսկական նահանգ՝ առանց թագավորի։
Բայց հայկական հոգին չմարեց
Թեպետ մենք կորցրեցինք անկախ թագավորությունը, բայց հայ ազնվականները, եկեղեցին ու ժողովուրդը չմոռացան իրենց պետականությունը։
Եվ դարեր անց՝ Բագրատունիները, կրկին կարողացան վերականգնել ազատությունը և հռչակել նոր թագավորություն՝ Անիի մայրաքաղաքով։
Անի Ենգոյան 