Ի՞նչ է տոմարը(օրացույցը)
Տոմարը օրերի, ամիսների և տարիների հաշվելու ձև է։ Այն օգնում է մարդկանց հասկանալ, թե երբ ինչ է կատարվում։
Տոմարը այն համակարգն է, որով մարդիկ կազմակերպում են օրերը, ամիսները և տարիները։ Այն օգնում է մեզ իմանալ, թե որ օրն է այսօր, երբ են տոները, և ինչպես պլանավորել մեր գործերը։
Տարբեր ժողովուրդներ ունեցել են իրենց տոմարները։ Օրինակ՝ մենք այժմ օգտվում ենք Գրիգորյան տոմարից, որտեղ տարին ունի 12 ամիս, իսկ ամիսները՝ տարբեր օրերի քանակ։
Հետաքրքիր փաստեր.
- Տարբեր տոմարներ. Տարբեր երկրներում և մշակույթներում օգտագործվել են տարբեր տոմարներ։ Օրինակ՝ Հայաստանում օգտագործվել է հին հայկական տոմարը, իսկ այժմ՝ Գրիգորյան տոմարը։
- Արևի և լուսնի շարժումը. Հին ժամանակներում մարդիկ հետևում էին արևի և լուսնի շարժմանը՝ տոմար կազմելու համար։
Հին հայկական տոմարը
Շատ տարիներ առաջ հայերն օգտագործել են իրենց սեփական տոմարը։ Այդ տոմարը կոչվում էր հայկական տոմար և շատ էր տարբերվում մերօրյա Գրիգորյան տոմարից։
- Տարվա ամիսները՝ Հայկական տոմարում տարվա 12 ամիսներն ունեին իրենց անունները, օրինակ՝ Նավասարդ, Հոռի, Սահմի։
- Տարվա սկիզբը՝ Հայկական Նոր տարին՝ Նավասարդը, նշվել է օգոստոսի 11-ին կամ 12-ին։
- Տարիների հաշվարկը՝ Հայերը հաշվել են տարիները Հայկական թվականով, որը սկսվել է մ.թ.ա. 552 թվականին։
Հայկական տոմարն օգնել է մեր նախնիներին իմանալ, թե երբ պետք է ցանեն հացը, երբ պետք է նշեն տոները և երբ գա գարունը։
ին հայկական տոմարի 12 ամիսների անունները՝ իրենց հերթականությա Նավասարդ (Նոր տարի, տոնակատարությունների Հոռ Սահմի Տրե Կաղո Արաց Մեհեկան Արեգ (Արևի աստծո անունով) Ահեկան Մարերի Մարգաց Հրոտից
Բացի այդ, տարվա վերջում կար «Ավելորդ օր», որը կոչվում էր Ավելյաց։ Այս օրը տարվա վերջում ավելացվում էր, որպեսզի օրերի հաշվարկը հավասարվեր։
Հին հայկական ամիսների անվանումների բացատրությու Նավասարդ – Նոր տարվա ամիսը, նշանակում է «Նոր տարի» կամ «Նոր բերք», նշվում էր մեծ տոնակատարությամբ։
Հոռի – Կարծես կապված լինի ջրի կամ անձրևի հետ, քանի որ այս շրջանում հաճախ անձրևներ էին լինում։
Սահմի – Կան վարկածներ, որ այս անունը կապ ունի սահմանների կամ հատուկ ծիսական իրադարձությունների հետ։ Տրե – Կապված է հին հայկական Տիրը՝ գիտության ու գրերի աստծո հետ։
Կաղոց – Կարծես կապված լինի խաղողի և գինու պատրաստման հետ, քանի որ այս ամիսը համապատասխանում է մերօրյա սեպտեմբերին՝ բերքահավաքի շրջանին։ Արաց – Հնարավոր է, կապված է արոտավայրերի կամ արևի հետ, քանի որ այս ամիսը բնորոշ էր ամռան վերջին շրջանին։
Մեհեկան – Հավանաբար կրակի և լույսի աստված Միհրի անունից է առաջացել։
Արեգ – Կապված է Արեգ (Արևի աստծո) հետ, նշանավորել է արևի մեծ կարևորությունը Ահեկան – Ենթադրվում է, որ կապ ունի «ահ» (վախ կամ երկյուղ) բառի հետ, միգուցե վերաբերում է ձմռան սկզբին։
Մարերի – Ասոցացվում է մարերի կամ նախիրների հետ, քանի որ այս շրջանում անասունները պատրաստվում էին ձմռան համար։
Մարգաց – Հավանաբար կապված է մարգագետինների հետ, երբ ձյունը սկսում էր տեղալ։
Հրոտից – Կապվում է հրո (կրակի) հետ, ինչը կարևոր էր ձմռանը՝ տաքանալու համար։
Ավելյաց – Տարվա վերջում ավելացվող լրացուցիչ օրն էր, որը թույլ էր տալիս օրացույցը համադրել իրական ժամանակի հետ։
Անի Ենգոյան 